“मी माझ्या मुलांना आयएएस न होण्याचा सल्ला देईन!” — तुकाराम मुंढे

“मी माझ्या मुलांना आयएएस न होण्याचा सल्ला देईन!” — तुकाराम मुंढे

 

‘ग्लोबल मराठा बिझनेस एक्स्पो’मध्ये ज्येष्ठ सनदी अधिकारी यांचे परखड वक्तव्य; तरुणांना चारित्र्य घडवणूक, चिकाटी आणि सातत्याचा संदेश

 

**पिंपरी-चिंचवड | विशेष प्रतिनिधी**

 

आपल्या कडक शिस्तीच्या कार्यपद्धतीमुळे आणि स्पष्टवक्तेपणामुळे ओळखले जाणारे ज्येष्ठ सनदी अधिकारी तुकाराम मुंढे यांनी तरुण पिढीची मानसिकता, यश मिळविण्यासाठी आवश्यक असलेली मेहनत, प्रशासकीय सेवेतील आव्हाने आणि दुष्काळाच्या परिस्थितीत उपलब्ध होणाऱ्या संधी यावर परखड भाष्य केले. पिंपरी-चिंचवड येथे आयोजित ‘ग्लोबल मराठा बिझनेस एक्स्पो’च्या कार्यक्रमात ते बोलत होते. सध्या ते अन्न व औषध प्रशासनाच्या (FDA) आयुक्तपदाची जबाबदारी सांभाळत आहेत.

 

या कार्यक्रमात मुंढे यांनी तरुणांनी केवळ तात्काळ यशाच्या मागे न लागता स्वतःचे व्यक्तिमत्त्व घडविण्यावर, संयम राखण्यावर आणि सातत्याने प्रयत्न करण्यावर भर द्यावा, असे आवाहन केले. तसेच दुष्काळासारख्या संकटांकडे केवळ समस्या म्हणून न पाहता त्यातून नव्या व्यवसायाच्या संधी शोधण्याची गरजही त्यांनी अधोरेखित केली.

 

### तरुण पिढीचा ‘अटेंशन स्पॅन’ कमी; संयमाची गरज

 

आजची तरुण पिढी माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत अत्यंत वेगवान आहे. एका क्लिकवर जगभरातील माहिती उपलब्ध होत असल्याने तरुणांना ज्ञान मिळविण्याच्या अनेक संधी निर्माण झाल्या आहेत. मात्र, या वेगवान माहितीच्या युगात दीर्घकाळ एखाद्या विषयावर लक्ष केंद्रित करणे आणि संयमाने काम करणे हे मोठे आव्हान बनत असल्याचे मत मुंढे यांनी व्यक्त केले.

 

आजच्या पिढीचा ‘अटेंशन स्पॅन’ म्हणजेच एखाद्या विषयावर लक्ष केंद्रित ठेवण्याचा कालावधी कमी होत असल्याचे निरीक्षण त्यांनी नोंदवले. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर इंटरनेटवर काही सेकंदांत मिळू शकते; मात्र जीवनातील गुंतागुंतीच्या समस्या आणि सामाजिक प्रश्नांची उत्तरे इतक्या सहजपणे मिळत नाहीत. त्यासाठी विचार, अनुभव, अभ्यास आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्न आवश्यक असतात, असा संदेश त्यांनी दिला.

 

### यशासाठी शॉर्टकट नव्हे, तर चिकाटी आवश्यक

 

आज अनेक तरुणांना कमी वेळेत मोठे यश मिळविण्याची अपेक्षा असते. मात्र, यश मिळविण्यासाठी मेहनत, संयम आणि सातत्याला पर्याय नसतो, असे मुंढे यांनी स्पष्ट केले.

 

यशाच्या प्रवासात अडचणी, अपयश आणि निराशेचे प्रसंग येत असतात. अशा वेळी खचून न जाता आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित ठेवणे महत्त्वाचे आहे. एखादे ध्येय निश्चित केल्यानंतर त्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करणे, चुका स्वीकारून त्यातून शिकणे आणि स्वतःमध्ये सुधारणा करणे आवश्यक आहे, असे त्यांनी सांगितले.

 

तरुणांनी केवळ पद, प्रतिष्ठा किंवा आर्थिक यश यांचाच विचार न करता स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या जडणघडणीकडेही लक्ष द्यावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

 

### ‘मुलांना आयएएस न होण्याचा सल्ला देईन’; वक्तव्याची चर्चा

 

कार्यक्रमातील सर्वाधिक लक्षवेधी वक्तव्य म्हणजे, **“माझ्या मुलांनी मला आयएएस होण्याबाबत विचारले, तर मी त्यांना आयएएस न होण्याचाच सल्ला देईन,”** हे मुंढे यांचे विधान होय.

 

त्यांच्या या वक्तव्यामुळे उपस्थितांमध्ये चर्चेला उधाण आले. प्रशासनातील जबाबदाऱ्या, निर्णयप्रक्रियेतील गुंतागुंत, कामाचा ताण आणि विविध प्रकारच्या आव्हानांचा विचार करता त्यांनी हे विधान केले असावे, अशी चर्चा या वक्तव्याच्या संदर्भात होऊ शकते. मात्र, त्यांनी या विधानामागील नेमकी कारणे स्पष्ट केल्याचा तपशील उपलब्ध नसल्याने त्यामागील हेतूबाबत ठाम निष्कर्ष काढता येत नाही.

 

या वक्तव्याकडे केवळ आयएएस सेवेला विरोध म्हणून पाहण्याऐवजी तरुणांनी करिअर निवडताना स्वतःची आवड, क्षमता, उद्दिष्टे आणि उपलब्ध पर्याय यांचा विचार करावा, या व्यापक दृष्टिकोनातूनही पाहता येते. प्रशासकीय सेवेसह उद्योग, व्यवसाय, उद्योजकता आणि अन्य व्यावसायिक क्षेत्रांमध्येही तरुणांसाठी अनेक संधी उपलब्ध आहेत.

 

### दुष्काळाकडे समस्या म्हणून नव्हे, तर संधी म्हणून पाहा

 

दुष्काळग्रस्त शेतकरी आणि व्यावसायिकांशी संवाद साधताना मुंढे यांनी शेतीशी संबंधित आर्थिक अडचणींवर मात करण्यासाठी पूरक व्यवसायांचा विचार करण्याचे आवाहन केले.

 

दुष्काळामुळे शेतीवर आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होतो. पावसाचे अनिश्चित प्रमाण, पाण्याची कमतरता आणि शेतीच्या उत्पन्नातील चढ-उतार यामुळे शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकट उभे राहते. अशा परिस्थितीत केवळ पावसावर अवलंबून न राहता उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर करून उत्पन्नाचे पर्यायी मार्ग शोधणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

 

दुग्ध व्यवसायासारख्या पूरक व्यवसायांना प्राधान्य देणे, स्थानिक परिस्थितीचा अभ्यास करणे आणि व्यवसायाच्या नव्या संधी शोधणे यामुळे शेतकऱ्यांना उत्पन्नाचे अतिरिक्त साधन उपलब्ध होऊ शकते, असा संदेश त्यांनी दिला.

 

दुष्काळ का पडतो, त्यामागील कारणे कोणती आणि त्यावर दीर्घकालीन उपाय काय असू शकतात, याचा सखोल अभ्यास करण्याची गरजही त्यांनी व्यक्त केली. संकट आले की निराश होण्याऐवजी भविष्यातील परिस्थितीचा विचार करून नियोजन करणे महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले.

 

### शेतीसोबत पूरक व्यवसायांचा विचार महत्त्वाचा

 

मराठवाड्यासह महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये पावसाच्या अनियमिततेमुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागतो. अशा वेळी शेतीबरोबर दुग्ध व्यवसाय, पशुपालन आणि स्थानिक गरजांनुसार इतर पूरक व्यवसायांचा विचार करणे उपयुक्त ठरू शकते.

 

मात्र, कोणताही व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी पाण्याची उपलब्धता, जनावरांसाठी चारा, बाजारपेठ, भांडवल, उत्पादन खर्च आणि विक्री व्यवस्था यांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे. योग्य नियोजन आणि उपलब्ध संसाधनांचा विचार करून व्यवसाय निवडल्यास संकटाच्या काळात आर्थिक स्थैर्य मिळविण्यास मदत होऊ शकते.

 

मुंढे यांच्या मार्गदर्शनातून तरुणांनी आणि व्यावसायिकांनी परिस्थितीचा अभ्यास करून नव्या संधी शोधण्याची गरज अधोरेखित झाली.

 

### तरुणांसाठी महत्त्वाचा संदेश

 

‘ग्लोबल मराठा बिझनेस एक्स्पो’मधील तुकाराम मुंढे यांच्या वक्तव्यांमधून तीन महत्त्वाचे मुद्दे समोर आले—वेगवान माहितीच्या युगात संयम राखणे, यशासाठी चिकाटी व सातत्य ठेवणे आणि संकटांना संधीमध्ये रूपांतरित करण्यासाठी नियोजन करणे.

 

आजच्या तरुणांकडे ज्ञान, तंत्रज्ञान आणि संधींची कमतरता नाही; मात्र त्या संधींचा योग्य वापर करण्यासाठी शिस्त, चारित्र्य, मेहनत आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोन आवश्यक आहे. करिअर निवडताना केवळ प्रतिष्ठेच्या मागे न लागता स्वतःची क्षमता ओळखणे आणि समाज व अर्थव्यवस्थेला योगदान देणारे काम निवडणे महत्त्वाचे आहे.

 

तुकाराम मुंढे यांच्या परखड वक्तव्यामुळे प्रशासकीय सेवा, तरुणांचे करिअर आणि दुष्काळग्रस्त भागातील आर्थिक पर्याय यांबाबत नव्याने चर्चा सुरू होण्याची शक्य

ता आहे.

 

**— दैनिक शब्दमत | महाराष्ट्राचा बुलंद आवाज**